De zorgmachine en de burger: systeem, prikkels en macht

 

Door Evert Lenos

Inleiding

De zorg in Nederland wordt vaak geprezen om zijn kennis en technologie. Maar achter die façade schuilt een systeem dat patiënten behandelt als casussen, en specialisten soms als exploitanten. Mijn eigen ervaring laat dit pijnlijk zien.

Sinds oktober 2023 kreeg ik de diagnose persisterend atriumfibrilleren. Mijn linker atrium was ernstig gedilateerd, mijn nierfunctie niet optimaal, en ik had langdurige thoracale klachten. Stressgerelateerde uitputting kwam daar nog bij.

Toch bleef het systeem me doorverwijzen, onderzoeken aanbieden en behandelingen suggereren waarvan duidelijk was dat ze weinig kans van slagen hadden. Met andere woorden: cardioversie, een behandeling om een hartritmestoornis te corrigeren, polysomnografie, een uitgebreid slaaponderzoek, en vervolgconsulten — allemaal volgens protocollen, allemaal binnen het systeem, maar zonder dat iemand écht vroeg: “Wat is het nut hiervan voor de patiënt?”

Het systeem draait door, ongeacht het effect op de mens. Dit is geen toeval, dit is structuur.

Perverse systeemprikkels
Het mechanisme wordt gevoed door financiële, professionele en institutionele prikkels:

• Ziekenhuizen verdienen per handeling, per onderzoek, per verwijzing.

• Specialisten worden beloond voor productie en reputatie.

• De patiënt betaalt de rekening, maar heeft nauwelijks inspraak over nut en noodzaak van de zorg.

Diagnostische cascades, defensieve geneeskunde en protocollaire beslissingen bepalen het traject. Het systeem werkt op zichzelf, en de patiënt wordt meegesleurd. Het resultaat voelt moreel scheefgetrokken: het systeem bevoordeelt instellingen en professionals, de burger is de dupe.

Fragmentatie en gebrek aan regie
Iedere specialist behandelt zijn eigen orgaan, terwijl niemand de regie heeft over het totaalbeeld. De zorg wordt gefragmenteerd, waardoor kleine interventies elkaar versterken zonder ooit het leven van de patiënt significant te verbeteren. Patiënten worden heen en weer gestuurd tussen eilanden van expertise, steeds verder verwijderd van een samenhangend plan.

Diagnostische cascades en defensieve geneeskunde
Een eerste onderzoek leidt tot vervolgonderzoeken, een kleine afwijking leidt tot nieuwe diagnostiek, een theoretisch behandelbare aandoening leidt tot interventies die nauwelijks effect hebben. Alles volgens protocollen. Alles volgens regels. Alles volgens systeemlogica. De patiënt wordt meegesleurd in een eindeloze mallemolen.

En wie er profiteert? De instellingen, de structuren, de productie. De burger betaalt, zowel financieel als in gezondheid, maar krijgt zelden echt regie of overzicht.

Macht en bewijs: wie bepaalt de waarheid?
Hier raakt het bredere maatschappelijke probleem: wie bepaalt wat waar is?

In het juridische en publieke domein betekent “feitelijk bewijs” dat iets kan worden gecontroleerd en bewezen via documenten, onderzoek of officiële bronnen. Voor een normale burger is dit bijna onmogelijk. Juristen, uitgevers en instellingen hebben de middelen om te bepalen wat veilig gepubliceerd kan worden, en wat niet.

Voor de burger zonder middelen betekent dit: je kunt wel ervaren dat iets verkeerd is, maar publiceren op een manier die het systeem raakt, is riskant of vrijwel onmogelijk.

Het voelt als systeem-corruptie: wie de middelen heeft, bepaalt de waarheid. De burger betaalt, maar mag niet meepraten. Dit is geen beschuldiging van individuen, maar een analyse van hoe macht en middelen de publieke waarheid structureren.

Breder perspectief: maatschappelijke crises en narratieven
Als zulke perverse prikkels in de zorg al zichtbaar zijn, is het moeilijk om blind te vertrouwen op bredere maatschappelijke narratieven, zoals tijdens pandemieën. Er wordt vaak gezegd: “Doe het voor een ander, wees solidair.” Maar wie profiteert werkelijk? Instellingen, structuren, beleidsmakers. De burger volgt de regels, betaalt de rekening, en heeft nauwelijks controle over de keuzes en informatie.

Dit is een patroon dat herhaaldelijk terugkomt: systemen die zichzelf in stand houden ten koste van de burger, of het nu gaat om zorg, beleid of publieke narratieven.

Conclusie: systeemkritiek, geen individuele beschuldiging
Het gaat hier niet om individuele artsen of professionals met slechte bedoelingen. Het gaat om een structuur die corrumperende prikkels bevat, waardoor productie, protocollen en regels zwaarder wegen dan de uitkomst voor de patiënt of burger.

Het resultaat voelt als systeem-corruptie: instellingen en professionals profiteren, de burger betaalt de rekening, zowel financieel als emotioneel.

Als burger durf ik het hard te zeggen: het systeem werkt tegen ons. Het is tijd om kritisch te kijken naar de prikkels die het in stand houden, en echte mensgerichte zorg en publieke verantwoordelijkheid centraal te stellen — niet productie, protocollen of financiële voordelen.