De nieuwe vermogensbelasting en het risico van wereldwijde liquidatie-effecten

 

Door Evert Lenos

Waarom de discussie over box 3 groter is dan belasting

Er zijn momenten waarop iets technisch lijkt, maar in werkelijkheid iets fundamenteels vertelt over de tijd waarin we leven. De veranderingen rond box 3 in Nederland zijn zo’n moment.

Op het eerste gezicht gaat het over belasting op vermogen. Maar onder de oppervlakte gaat het over iets anders: hoe zekerheid verschuift in een veranderende economie. Dit verhaal gaat dus niet alleen over beleggers. Het gaat over de manier waarop een samenleving omgaat met bezit, risico en stabiliteit.

Van verdiend geld naar verondersteld vermogen

Lange tijd was het principe eenvoudig: wie winst maakte door te verkopen, betaalde belasting. Je ontving geld en droeg een deel af.

Het systeem beweegt nu richting iets anders. Niet alleen gerealiseerde winst telt mee, maar ook waardestijging op papier. Met andere woorden: bezit kan worden belast op basis van wat het waard is geworden, niet alleen op basis van wat is verdiend. Voor veel mensen klinkt dat abstract. 

Maar de praktische betekenis is eenvoudig: soms moet belasting worden betaald zonder dat er daadwerkelijk geld is ontvangen. Dat kan ertoe leiden dat bezit moet worden verkocht om belasting te betalen. En precies daar verandert de dynamiek van de economie.

Wanneer verkoop geen keuze meer is

Markten zijn gewend aan beweging. Prijzen stijgen en dalen voortdurend. Maar er is een verschil tussen verkopen omdat men wil verkopen en verkopen omdat men moet verkopen.

Wanneer regels verkoop afdwingen, ontstaat een andere vorm van druk:

• bezit wordt afgestoten om verplichtingen te voldoen

• prijzen reageren op deze druk

• prijsdalingen beïnvloeden anderen die hetzelfde bezitten

• onzekerheid verspreidt zich via verbonden markten

Dit is geen klassiek marktrisico, maar een effect van structuur.

Hoe een nationale regel een wereldwijd effect kan hebben

In een wereld waarin kapitaal grensoverschrijdend is, blijven economische effecten zelden lokaal.

Een bedrijf als ASML laat dat duidelijk zien. Het is een onderneming die diep verweven is met de wereldwijde technologische infrastructuur. Aandelen van dit bedrijf worden niet alleen door Nederlandse beleggers gehouden, maar ook door internationale fondsen en pensioenstelsels.

Wanneer binnen één land omstandigheden ontstaan die verkoop stimuleren, raakt dat automatisch ook anderen die hetzelfde bezit delen. De economie is niet meer nationaal georganiseerd, zelfs wanneer beleid dat wel is.

Waarom dit ook mensen zonder vermogen aangaat

Het lijkt misschien een discussie voor een kleine groep, maar de gevolgen reiken verder.

Regels rond vermogen beïnvloeden:

• pensioenfondsen en toekomstige uitkeringen

• investeringsruimte van bedrijven

• economische groei en werkgelegenheid

• stabiliteit van financiële markten

Wanneer de structuur van kapitaal verandert, verandert de omgeving waarin iedereen leeft en werkt. Dit is dus geen verhaal over rijkdom. Het is een verhaal over economische samenhang.

Niet iedereen beweegt even vrij binnen nieuwe regels

In elke verandering ontstaan verschillen in aanpassingsvermogen.

Sommigen beschikken over tijd, advies en flexibiliteit om keuzes te spreiden. Anderen ervaren regels direct en zonder tussenruimte. Dat is geen moreel oordeel, maar een structureel kenmerk van systemen in beweging. Wanneer regels veranderen, verandert ook de verdeling van flexibiliteit.

Een tijdperk van aanpassing

De veranderingen rond vermogen staan niet op zichzelf. Veel economieën zoeken naar stabiliteit in een periode van vergrijzing, schuldenopbouw en tragere groei. In zulke periodes worden regels herzien, verhoudingen verschoven en zekerheden opnieuw gedefinieerd.

Dit is geen uitzonderlijke fase in de geschiedenis. Het is een herkenbaar patroon: systemen passen zich aan wanneer omstandigheden veranderen. Wat bijzonder is, is niet dat regels veranderen — maar dat ze zo direct voelbaar worden.

Een andere kijk op risico

Traditioneel werd risico gezien als een beweging van prijzen. Maar in een wereld waarin regels veranderen, ontstaat een tweede laag van onzekerheid: institutioneel risico.

Niet alleen de markt, maar ook het kader waarin de markt bestaat beïnvloedt de uitkomst. Bezit is niet alleen economisch, maar ook juridisch en politiek ingebed. Wie dat begrijpt, ziet dat economie niet alleen draait om waarde, maar om structuur.

Waarom dit zo moeilijk wordt uitgelegd

Veel mensen ervaren afstand tot dit onderwerp omdat het vaak technisch wordt gepresenteerd. Toch gaat de kern niet over berekeningen of percentages.

De kern bestaat uit menselijke vragen:

• hoe wordt zekerheid georganiseerd wanneer omstandigheden veranderen?

• wie draagt de gevolgen van aanpassing?

• hoe blijft een samenleving stabiel wanneer groei minder vanzelfsprekend wordt?

Wanneer die vragen zichtbaar worden, verdwijnt de complexiteit.

De betekenis achter de discussie

De veranderingen rond box 3 laten zien dat economische regels geen vaste achtergrond zijn, maar een bewegend onderdeel van de werkelijkheid.

Ze tonen dat zekerheid geen constante is, maar een relatie tussen omstandigheden en keuzes. En wanneer omstandigheden veranderen, verandert ook wat als vanzelfsprekend wordt ervaren. Dat inzicht is geen reden tot onrust, maar tot begrip.

Slotbeschouwing

Economische systemen bewegen langzaam, vaak bijna onzichtbaar. Pas achteraf wordt duidelijk dat een periode van stabiliteit is overgegaan in een periode van aanpassing.

Wat nu gebeurt rond vermogen en belasting is zo’n overgang. Geen abrupt keerpunt, maar een verschuiving in hoe bezit, risico en verantwoordelijkheid worden verdeeld. Wie dat ziet, hoeft geen expert te zijn. Begrip begint niet bij complexiteit, maar bij aandacht. En aandacht begint bij de eenvoudige erkenning dat regels, net als samenlevingen, veranderen.